Onlangs las ik een onderzoek verricht door Dialogic (geraadpleegde bron: Dialogic 2014 - Onderzoeksrapport ICT-arbeidsmarkt) over de sector ICT. Daarin las ik dat de ondervraagde werkgevers de komende 5 jaar een lichte krimp in het totale ICT-personeelsbestand verwachten. Deze krimp wordt ruimschoots gecompenseerd door de 'vervangingsvraag'. Met als gevolg dat, netto, de komende 5 jaar de vraag naar ICT-professionals toeneemt met 18%. Met andere woorden de geraadpleegde organisaties verwachten gemiddeld 18% van hun ICT-personeelsbestand te gaan 'vernieuwen'. Deze vervangingsgraad blijkt groter te zijn onder ICT-aanbieders dan onder ICT-gebruikers. De vervangings- en uitbreidingsbehoefte van werkgevers in de ICT valt dus niet te ontkennen.

Maar wat zijn nu de redenen voor een werkgever om te gaan vervangen of uitbreiden? Mede aan de hand van het onderzoeksrapport van Dialogic, de 5 belangrijkste factoren weten te achterhalen die van grote invloed zijn op de vervangings- en uitbreidingsvraag van de gemiddelde werkgever binnen de ICT. Deze factoren hebben we in een helder overzicht voor jullie uiteengezet. 

1. Technologische ontwikkelingen

‘It goes without saying’, dat technologische ontwikkelingen de ICT branche doen groeien en de vervangings- en vernieuwingsbehoefte bij werkgevers doet toenemen. 
Daarnaast zien we dat Cloud computing, Saas en Cyber Security voor een enorme groei zorgen. 

2. Situatie op de afzetmarkt

Om ten aanzien van de ICT-branche te spreken over één afzetmarkt is wat lastig. Dit omdat er duidelijke verschillen bestaan tussen specifieke functies, opleidingsniveaus en tussen verschillende regio’s. Toch zijn er een aantal punten die de ICT-afzetmarkt, in algemene zin, kenmerken. 

Opvallend is dat ‘de situatie op de afzetmarkt’ voornamelijk bij ICT-aanbieders de toekomstige behoefte bepaalt. In tegenstelling tot bij ICT-gebruikers. Daar lijken organisatieveranderingen van veel meer invloed op de uitbreidings- dan wel vervangingsbehoefte. 

De eisen die werkgevers over het algemeen stellen aan toekomstige werknemers bepalen mede de situatie op de afzetmarkt. Daar vallen een aantal punten op. Het blijkt dat werkgevers vakinhoudelijke kennis belangrijker vinden dan persoonlijke kenmerken en werkervaring. Werkgevers stellen ook aanvullende eisen in de vorm van certificaten, waarbij men met name behoefte heeft aan product- en technologiecertificaten. 

Wat verder opvalt aan de afzetmarkt is dat zij grotendeels afhankelijk is van hoogopgeleide werknemers die door hun studie op wat latere leeftijd de arbeidsmarkt betreden. Hierdoor zijn relatief weinig jongeren onder de 25 werkzaam in de ICT. Voornamelijk in de leeftijdscategorie van 25 tot en met 44 jaar zijn relatief veel ICT’ers werkzaam ten opzichte van de gemiddelde beroepsbevolking. 

Andere factoren gerelateerd aan de situatie op de afzetmarkt die van invloed zijn op de vervangings- dan wel de uitbreidingsbehoefte zijn de toename van de klantvraag en de mate van concurrentie. 

3. Consequenties van een organisatie 

Niet alleen consequenties van de eigen organisatie bepalen de vervangings- en uitbreidingsbehoefte, denk aan reorganisatie of herstructurering, ook de eisen die andere organisaties hebben, zijn van invloed.

Organisaties zijn in steeds grotere mate afhankelijk van informatievoorziening. Zij stellen daarom zwaardere eisen aan systemen, applicaties en processen die de informatievoorziening verzorgen en aan de partij of partijen die de hiervoor benodigde ICT-dienstverlening leveren. Dit geldt voor de situatie dat deze dienstverlening door een interne ICT afdeling wordt geleverd maar ook als hiervoor een of meerdere externe leveranciers zijn gecontracteerd. Een intensievere ICT-dienstverlening heeft uiteraard invloed op de vervanging- en uitbreidingsbehoefte van werkgevers. 

4. Demografische ontwikkeling van het personeelsbestand

Demografische ontwikkelingen van het personeelsbestand hebben invloed op de vervangings- en uitbreidingsvraag. Zonder twijfel spelen factoren als omvang, structuur en de spreiding van bevolking een rol bij hoe de werkgever zijn bedrijf kwa personeel inricht. 

Zo kan worden gezegd dat HBO’ers meer regionaal zijn georiënteerd dan universitaire studenten. De mobiliteit onder MBO’ers is weer lager dan onder HBO’ers waardoor zij vaak blijven werken in de regio waar ze hun opleiding genoten.

Daarnaast blijkt dat er in de regio Noordwest relatief veel aanbod van ICT’ers is in verhouding tot het aantal inwoners. In de regio Zuidwest is dat precies omgedraaid.
De regio Middenwest kent een hoge concentratie van universiteiten. Het is dus goed te verklaren dat het aanbod van hoog opgeleide ICT'ers hier relatief hoog is. 

Overigens, los van het personeelsbestand gezien, de meeste vacatures zijn afkomstig van werkgevers uit de regio’s Middenwest (29%) en Noordwest (23%). 

Als slotopmerking kan worden gezegd dat de vraag naar ICT’ers de specifieke regionale economische structuur volgen. Dit blijkt onder andere uit de relatief grote vraag naar Technical Specialists, en relatief kleine vraag naar Accountmanagers en Service Desk Agents. 

5. Beschikbaarheid van afstudeerders

De beschikbaarheid van afstudeerders is een minder doorslaggevend criterium bij de vervangings- en uitbreidingsbehoefte van werkgevers. Voornamelijk bij ICT-gebruikers is dit een factor van invloed.

Binnen de ICT is het algemeen bekend dat developers in trek zijn. Het begrip developer is echter een abstract begrip en roept behoorlijk wat vragen op. Wat maakt nu precies een developer? Welke vooropleiding dient een developer te hebben genoten? Wat voor eisen stelt een werkgever nog meer aan developers? Dit zijn veelgestelde vragen. De belangrijkste kwalificaties, vooropleidingen en wensen van werkgevers hebben wij helder voor jullie uitgestippeld. Dit hebben wij gedaan aan de hand van onze eigen ervaringen binnen de branche, cijfers van het CBS, het onderzoeksrapport van Dialogic 2014 en aan de hand van het E-CF Framework.

Vooropleiding

Wat opvallend is, developers zijn gewild op elk opleidingsniveau. Zowel op MBO, HBO en WO ligt de focus op het ontwikkelaarsprofiel. 

Op MBO-niveau is ook het beheerprofiel gewild. Op HBO-niveau verschuiven de beste matches wat meer van de beheerkant richting development. 

De focus ligt op HBO-niveau nadrukkelijk op het development profiel. De bandbreedte is daar ook het grootst. Dit is begrijpelijk, aangezien in bijna alle HBO ICT opleidingen wel een stevige component software development zit. 

Op WO-niveau is het developer profiel ook sterk in trek. Daar is echter ook een verschuiving richting de architecturen merkbaar. Denk aan Systems Architect, Enterprise Architect. Naast een verschuiving richting architecturen zie je een verschuiving richting de business kant. Denk aan functies als System Analist, CIO en Business Information Manager. 

De essentie is wel dat een ruime meerderheid (75%) van de werkgevers voor de functie van Developer een kandidaat zoekt met HBO-niveau, dan wel met een specifieke ICT-vooropleiding. 

Certificaten en competenties

Kwa certificaten zijn met name product- en technologiecertificaten van belang. 

Kwa competenties verbonden aan het developer profiel moet je denken aan;

- bouwen;

- testen; en

- ontwerpen van applicaties. 

Werkervaring

Kwa opleidingsniveau worden op het gebied van development hoge eisen gesteld aan een kandidaat. Zoals gezegd is dit niet het geval op het gebied van werkervaring. De meerderheid van gevraagde werkgevers zoekt een kandidaat met beperkte werkervaring. Tussen de 0 en 3 jaar. Een verklaring hiervoor kan zijn dat in development altijd actuele kennis is vereist. En wie zijn beter op de hoogte van jonge ontwikkelaars die net van de academie komen. Een andere verklaring is de schaarste op de arbeidsmarkt. 

Naast opleidingsniveau, werkervaring, certificaten en competenties worden er aan het developer profiel vaak aanvullende eisen gesteld wat betreft ervaring in en met specifieke programmeertalen/-omgevingen. 

Wat vraagt een werkgever van een developer?

Het blijkt dat vakkennis de belangrijkste eis is gesteld door werkgevers. Uit onderzoek (Dialogic 2014) blijkt dat 69% van de in dat onderzoek gevraagde werkgevers vakinhoudelijke kennis als belangrijkste criterium beschouwd voor starters. 

Naast vakkennis zijn er een aantal soft skills die van belang zijn;

- motiveren;

- onderhandelen; en

- luisteren met 27%. 

Slechts 4% van de in dat onderzoek ondervraagde werkgevers vindt werkervaring een vereiste. 

Andere belangrijke persoonlijke eigenschappen die een werkgever vraagt van een developer zijn:

- Pro-actief / neemt initiatief. 

- Teamspeler. 

- Communicator. 

- Zelfstandig. 

- Autoriteit op de meeste technologische gebieden. 

Leiderschap en commercieel inzicht zijn het minst van belang. Een verklaring kan zijn dat veel ICT-functieprofielen dit niet vereisen.

Welke type developers worden gevraagd? 

Uit onderzoek blijkt dat de volgende type developers het meest gewild zijn:

1. Developer .NET

2. Digital Media Specialist

3. Developer overig

4. Developer JAVA

5. Test Specialist

6. Developer JAVA + .NET

Voornamelijk speelt dit op HBO-niveau. 

Type developer % MBO HBO WO

- Developer .NET (20,5%) 5% 92% 3%

- Developer JAVA (6,2%) 4% 89% 7%

- Developer JAVA + .NET (2,2%) 9% 88% 4%

- Developer overig (8,3%) 14% 82% 4%

- Digital Media specialist (11,3%) 19% 79% 2%

- Test Specialist (3,1%) 8% 91% 19%

Totale vraag developers (51,6%)

Wat wordt meer inhoudelijk van een developer verwacht?

Van een developer wordt verwacht dat hij software- en/of hardwarecomponenten bouwt die voldoen aan de vereiste specificaties en aan de eisen inzake energie-efficiëntie. Daarbij wordt verwacht dat de developer een systematische methode volgt bij het analyseren en bouwen van de vereiste componenten en interfaces.
Bovendien dient hij modules en systemen te testen, om te bewaken dat aan de eisen wordt voldaan. 

Een goede developer ontwikkelt ook kleine componenten volgens een systematische methode. Gaat creatief te werk bij het ontwikkelen en integreren van componenten in een groter product.
Verder beheerst hij complexiteit door standaardprocedures en architecturen te ontwikkelen ter ondersteuning van coherente productontwikkeling. 

Kwa kennis dient de developer dient bekend te zijn met;

- relevante softwareprogramma’s, modules en programmeer talen; 

- hardwarecomponenten, hulpmiddelen en hardware-architectuur; 

- functioneel & technisch ontwerpen;

- de nieuwste technologieën; 

- programmeertalen; en 

- modellen voor energieverbruik van software en/of hardware. 

Kwa vaardigheden dient de developer in staat te zijn tot het;

- toelichten en communiceren van het ontwerp/de ontwikkeling aan klanten;

- uitvoeren van testen en het vergelijken van testresultaten met productspecificaties;

- toepassen van de juiste software- en/of hardware-architectuur;

- ontwerpen en ontwikkelen van hardware-architectuur;

- gebruikersinterfaces;

- bedrijfssoftwarecomponenten en ingebedde software-componenten; 

- managen en garanderen van een hoog niveau van samenhang en kwaliteit bij complexe softwareontwikkeling; 

- gebruiken van datamodellen.

De ICT is een wijde wereld gekenmerkt door haar verscheidenheid. Onderworpen aan groei en constante ontwikkeling. Geen lineaire groei, maar een exponentiële groei. Dit zal voorlopig ook zo blijven. Wat zijn nu de meest recente en waardevolle technologische ontwikkelingen op dit moment? 

1. Big Data

De term Big Data klinkt je ongetwijfeld bekend in de oren. Wat is Big Data nu precies en waarom is Big Data een van de meest invloedrijke technologische ontwikkelingen van dit moment?

Wikipedia beschrijft Big Data als; ‘het gebruik van datasets die te omvangrijk zijn om met normale databasemanagementsystemen te behouden.’
Wat data als Big Data bestempelt is de grote hoeveelheid data, de snelheid waarmee de data wordt verwerkt en opgevraagd kan worden en de verscheidenheid van data.

Uit het ICT Marktmonitor rapport van 2014 bleek dat Big Data jaarlijks een groei kent van 32%. In 2013 bedroegen de bestedingen zo’n 268 miljoen euro. In 2018 zullen die bestedingen zo’n 925 miljoen euro bedragen. Kortom, Big Data is en blijft booming. 

Big Data is op dit moment zo booming vanwege de mogelijkheid tot een steeds verder ontwikkelde statistische analyse van data. Dit is zeer interessant voor bedrijven. Een verbeterde statistische analyse betekent betere analyses, betere plannen en in the end betere bedrijfsbesluiten.
Voor bedrijven is dit de reden om in Big Data een investering te doen. Incentives zijn het realiseren van een veel efficiëntere bedrijfsvoering, vergroting van de klanttevredenheid en het besparen van bedrijfskosten.

Big Data is tevens een uitdagend facet binnen de bedrijfsvoering. Het opnemen van Big Data in je organisatie en in alle processen zal een uitdagende maar interessante klus zijn.

2. 3D-printers

De techniek van 3D-printing bestaat sinds 1980. Vandaag de dag staat de techniek aan de vooravond om exponentieel te groeien.
De techniek wordt steeds meer betaalbaar voor consumenten, en belangrijker, steeds meer betaalbaar voor bedrijven. De bestedingen nemen zodoende toe. Gartner (onderzoeksbureau) concludeert dat de bestedingen wereldwijd zo’n 4,1 miljard euro bedragen.

De komst van de 3D-printer heeft impact op de maakindustrie, productie- en logistieke processen. De vuistregel dat produceren van grote aantallen kosten efficiënt is wordt door de komst van de 3D-printer meer en meer doorbroken. De 3D-printer bewerkstelligt dat werk op maat makkelijker en gepaard met minder kosten kan worden gerealiseerd.

3D-printing zal ook een verandering teweegbrengen op het gebied van intellectueel eigendom. 3D-printing bewerkstelligt namelijk dat producten makkelijker kunnen worden nagemaakt. De bescherming van producten zal aan belangrijkheid winnen. De bescherming van intellectueel eigendom in de maakindustrie zal zich moeten ontwikkelen. Denk ook aan, als vergelijksmateriaal, de gebieden van muziek en film. Daar hebben we gezien hoe bedrijven als Netflix en ITunes handig op de veranderingen ter zake van het intellectueel eigendom van film en muziek hebben ingespeeld. Die bedrijven zijn gekomen met een totaal nieuw en succesvol verdienmodel.
Bedrijven in de maakindustrie zullen dit hoogstwaarschijnlijk door toename van invloed van 3D-printing ook moeten doen.

3. Het internet der dingen

 Het internet der dingen is een ontwikkeling die al een tijdje bezig is. Maar nu een hoogtepunt bereikt. In 2012 waren er 9 miljard objecten verbonden met het internet. De verwachting is dat in 2020 meer dan 50 miljard apparaten met het internet verbonden zullen zijn.
Bedrijven vinden een steeds handigere manier om het internet der dingen toe te passen in eigen bedrijfsvoering. Dit neemt een vlucht. Met als gevolg een verbetering van innovatiekracht, economie en welvaart.

Zoals gezegd, in 2012 waren er 9 miljard apparaten verbonden met het internet. Informatie wordt en kan steeds makkelijker door worden gegeven. Enkele simpele voorbeelden zijn apparaten die een foutmelding kunnen melden, apparaten die informatie kunnen verstrekken over de voorraadpeil en apparaten die volledig op afstand gereguleerd worden.
Ten aanzien van de doorgegeven informatie en geproduceerde informatie kunnen we zien dat dit exponentieel groeit met het aantal apparaten verbonden met het internet. Science Daily heeft in 2013 een onderzoek gedaan, daaruit bleek dat 90% van alle data in de wereld de afgelopen 2 jaar is geproduceerd.
Een gevolg van de sterke groei van het aantal apparaten verbonden met het internet en de hoeveelheid geproduceerde data is dat beveiliging een steeds belangrijker facet binnen de ICT wordt dan zij al is.

Een andere sector dat onderworpen is aan verandering door het internet der dingen is de zorg. Daar zal het internet der dingen zorgen dat er een enorme vooruitgang wordt geboekt in de kwaliteit van de zorg. Denk aan de hoeveelheid tijd dat een patiënt gemiddeld kwijt is aan een ziekenhuisbezoek dat drastisch wordt verminderd. Mede door het feit dat door het internet der dingen veel efficiënter kan worden gewerkt.
Enkele voorbeelden waardoor er efficiënter kan worden gewerkt zijn een digitaal patiëntendossier en sensoren die de gezondheid van een patiënt nauwgezet monitoren. Zo bestaat er de Sproutling. Die houdt de gezondheid van baby’s zeer secuur bij. En geeft een melding indien er problemen zijn.

Het internet der dingen zorgt ook voor een verandering ten aanzien van de infrastructuur en de agrarische sector. Zo bestaan er in de infrastructuur apparaten die de drukte op de weg nauwgezet kunnen meten. Wegbeheerders maken hier dankbaar gebruik van en hebben zo te allen tijde een overzicht van de drukte op de weg.

In de agrarische sector worden koeien kleine sensoren toegediend. Deze sensoren houden de metabolisme van een koe precies bij. Zo weten veeteelthouders precies wanneer de koeien dienen te worden gemolken.

Stel je eens voor. We gaan een miljoen jaar terug in de tijd. De Aarde is een grote jungle. De eerste mens begint vorm aan te nemen en is geroepen op deze aardbodem te overleven. Zijn doel; drinken en eten scoren. Daarnaast moet hij oppassen voor al het gevaar dat op de loer ligt. Predators, zoals junglekatten, slangen, insecten, maar ook ziektes. De wereld is voor Tarzan niet zoals in de Disney-film een grote speelplaats met lianen waarbij hij vrolijk slingert van de ene boom naar de andere. Nee de wereld is voornamelijk onbekend terrein. Jagen is voor Tarzan een belangrijke methode om te overleven. Bovendien is Tarzan een beginnende jager. 

Als Tarzan gaat jagen weet hij zeker dat hij voor 95% van de tijd niet weet waar hij zich begeeft. 

Wil Tarzan zijn kans op succes bij het jagen vergroten dan heeft hij behoefte aan structuur.

Analyse voor het jagen

Buiten kijf staat dat Tarzan zichzelf dient te kennen. Hij moet zich afvragen of hij alles weet van het jagen dat hij kan weten. Hij moet van zichzelf weten of hoeveel hij nog heeft bij te leren over het vak jagen.  

Vervolgens is belangrijk dat Tarzan weet waarop hij gaat jagen. Het weten waarop hij gaat jagen geeft hem duidelijkheid over een aantal praktische zaken. Je weet wat voor aas je nodig hebt. Je weet wat voor wapen(s) je meeneemt de jungle in. Een zelfgemaakte konijnenval, een speer of toch de pijl en boog. 

Vervolgens weet Tarzan ook, door bijvoorbeeld te informeren bij andere bevriende junglemannen, hoeveel uur hij waarschijnlijk kwijt zal zijn aan het binnenhalen van zijn prooi. Op wat voor soort plekken je in de jungle de meeste kans op succes hebt. 

Kortom, Tarzan heeft meer kans van slagen om ’s avonds te kunnen eten als hij voor het jagen een analyse heeft gemaakt.

Nu spoelen we de tijd even een miljoen jaar verder. We zijn terug in moderne tijden. Er hoeft niet meer te worden gejaagd op voedsel. Het overgrote deel van de jungle die de Aarde een miljoen jaar geleden voorzag van aankleding is vervangen door een aankleding van gebouwen, wegen, Wi-Fi-spots, internetspots allerlei spots. 

De jungle is digitaal geworden. De jungle is het World Wide Web. Beginnende SEO-ers weten dat het World Wide Web, voor SEO-doeleinden, een groot onbekend terrein kan zijn. Duizelingwekkend, gekenmerkt door het niet weten waar je moet beginnen om fatsoenlijke backlinks te verkrijgen. Maar niet getreurd. Tarzan heeft 1 miljoen jaar geleden al laten zien wat er voor nodig is om het terrein minder onbekend te doen maken. Juist je raad het al..een aflevering Game of Thrones kijken, uh wat zeg ik! Een analyse maken.

Net zoals Tarzan moet de basis zijn, een analyse van jezelf. Stel jezelf de juiste vragen. Wat weet je over SEO? Wat weet je van de zoekmachine (Google) waarop je wilt ranken? 

Weet je bijvoorbeeld;

-  hoe Google haar zoekresultaten na een ingevoerde zoekopdracht genereert ;

- dat Google haar Algoritme continue verbeterd ; 

Weet je daarnaast over SEO bijvoorbeeld;

- wat een natuurlijk linkprofiel is;

- wat keyword diversiteit inhoudt;

- wat handige hulpmiddelen zijn voor SEO ;

- wat PageRank aangeeft.

Het bovenstaande zijn slechts enkele voorbeelden wat je in ieder geval dient te weten. Een handig handboek is SEOGuru door Ir. Alain Sadon. 

De basis dient goed te zitten en dit vergt wat verdieping. Vervolgens kun je beginnen met een meer specifiekere analyse;

- in welke markt zit je precies;  

- welke kennis heb je in ieder geval nodig om je op die markt te begeven; 

- wie zijn je concurrenten op SEO-gebied. Wie ranken hoger; 

- welke fora gebruiken je concurrenten, welke blogs gebruiken zij. Doen zij aan social media. Hebben zij een eigen blog. (Gebruik daartoe tools als Majestic SEO of Traffic Travis);

- wat is je doelstelling ;  

- op welke keywords wil je ranken; en 

- wat is je verwachting van je stijging in ranking.   

De laatste is een belangrijke. Het schetsen van een verwachtingspatroon per keyword waar je op wilt ranken. Wat mij persoonlijk een behoorlijk inzicht gaf was het feit dat ranking van keywords met hoge concurrentie (waar vele anderen ook op willen ranken) een ander verloop kent dan keywords die lage concurrentie kennen. Bij keywords met hoge concurrentie  zal je ranking een grilliger verloop kennen dan keywords met lage concurrentie . 

Het Jagen

We stappen weer in de tijdmachine en gaan 1 miljoen jaar terug. Terug naar Tarzan. Tarzan kan zijn analyse, de voorbereiding, uitstekend hebben gedaan. Hij kan ontzettend goed voorbereid de jungle in zijn gegaan. Het jagen echter blijft een kansspel. Er blijft altijd een kans aanwezig dat het niet lukt. Tarzan moet er van bewust zijn dat als het jagen een paar keer niet lukt en hij zonder prooi terug gaat naar zijn hutje, hij zich daardoor niet uit het veld moet laten slaan. 

Pas als Tarzan het idee heeft dat hij structureel nul op rekest krijgt, dan zou hij misschien de uitvoering iets moeten gaan modificeren. 

Met dit in het achterhoofd weet Tarzan dat hij over voldoende doorzettingsvermogen moet beschikken. Het jagen zal een kwestie van vallen en opstaan zijn. Tarzan weet dat hij met tegenslag op een verantwoordelijke manier moet kunnen omgaan. 

Tarzan weet dat, indien het even niet lukt, het niet productief zal zijn om een half uur op een willekeurige boomstronk te gaan zitten en voor zich uit te staren. 

Als het even niet lukt, heeft het geen zin om midden in de jungle een nieuwe analyse te gaan maken. Het zal niet productief uitpakken voor Tarzan om terwijl hij bezig is met jagen opeens totaal van zijn ‘gameplan’ af te wijken. Tarzan moet het voor zichzelf simpel houden.

Veel effectiever zal het voor Tarzan zijn, indien het even niet  lukt of de motivatie even weg is, een kleine stap terug doen. Een effectieve Tarzan vindt een steen en slijpt zijn pijlen. Of hij vindt meer of beter aas. Tarzan zal om productief en zo effectief mogelijk resultaat te behalen iets anders gaan doen. Maar niet zodanig iets anders, wat een totaal nieuwe analyse vergt. Dat kost te veel tijd, en werkt contra productief. Tarzan is nu in de jungle. Het doel is brood op de plank.  Straks als hij terug is bij zijn hutje (met of zonder eten)  is het tijd voor reflectie. En eventueel tijd voor een nieuwe gameplan met een nieuwe analyse. 

De beginnende SEO-er moet een zelfde instelling hebben. Enkele punten om hou vast te geven bij de uitvoering;

- inventariseer. Verzamel kwalitatieve fora, blogs en community’s; 

- zorg daarnaast voor werkzaamheden die minder kwalitatief van aard zijn. Denk aan het aanmaken van startpagina’s. Lukt het even niet met het kwalitatieve deel, schakel over naar het kwantitatieve deel. Meters maken, altijd een stapje verder; 

- werk secuur en met beleid. Weet te allen tijde wat je aan het doen bent. Hoeveel mensen heb je al benaderd voor de kwalitatieve backlinks. Hoeveel startpagina’s heb je al aangemaakt. Heb je gereageerd op fora. Welke handtekening (met verwijzende link) heb je gebruikt; 

- Neem ook de tijd om je ergens in te verdiepen voordat je je ‘pijl’ vuurt en reageert. Reageer niet als kip zonder kop. Voeg wat toe. Als je het gevoel hebt dan je het daadwerkelijk interessant vind, of dat je dingen snapt, dan wel inhoudelijk leert, dan ben je goed bezig. Let daarbij op reacties van andere mensen. Als je negatieve reacties oproept, weet je dat wat je aan het doen bent niet goed is; 

Samengevat, het is een kwestie van doen. Vallen en opstaan. Jezelf bezighouden en niet verslappen. Wissel je werkzaamheden af. Afwisseling zorgt voor effectief werken.

Reflectie

Back to Tarzan. Na de uitvoering, is het voor Tarzan tijd voor reflectie. Het liefst reflectie na meerdere uitvoeringen. Dan kan Tarzan analyseren hoeveel prooien hij heeft binnengehaald. Wat nu precies goed werkte en wat niet. 

Deze laatste fase is reflectie. En is als SEO-er een must. Doe dit niet elke week. Elke week doe je een korte beoordeling van je ranking op de verschillende keywords. Een keer in de maand doe je een uitvoerige reflectie. Dit doe je aan de hand van een strakke administratie. Houdt dus ook bij wat je hebt gedaan. 

Als het goed is weet je precies;

- wat je die maand hebt gedaan; 

-  heb je genoeg reacties terug gehad wanneer je reageerde op blogs, fora en community’s;

- hoeveel kwalitatieve / kwantitatieve backlinks heb je verzameld;

- wat is je ranking;

- kortom de vraag is, zie je resultaat. 

En vervolgens na de uitvoerige reflectie, kun je concluderen of je wel of niet je strategie dient aan te passen.