Er bestaan diverse redenen waarom de werkgever het e-mail- en internetverkeer van een werknemer zou willen controleren. De meest voorkomende reden zal waarschijnlijk zijn dat de werkgever wil nagaan of de werknemer zich niet schuldig maakt aan activiteiten die buiten de beroepsbezigheid liggen. Heeft de werkgever nu echter het recht om het e-mail- en internetverkeer van een werknemer te controleren?

Wanneer de werkgever het e-mailverkeer en internetverkeer van een werknemer wil controleren dan zal hij in samenspraak met de ondernemingsraad moeten beslissen in welke vorm en in welke mate deze controle zal uitgevoerd worden. De afspraken die hieruit volgen zullen dat gemeld moeten worden aan de betrokken werknemers.

Een praktische toepassing van het controleren van e-mail- en internetverkeer kan zijn dat de werkgever met behulp van gespecialiseerde software steekproefsgewijs het internetverkeer gedurende een bepaalde werkdag controleert. Wanneer de werkgever uit de resultaten van dit onderzoek concludeert dat er bepaalde werknemers twijfelachtig gebruik van het internet vertonen (de regels moeten ook duidelijk in de afspraak vermeld zijn), dan kan hij hierover op korte termijn met de werknemer overleggen om de afspraken verder toe te lichten en eventueel verdere afspraken naar de toekomst te maken. Belangrijk is hierbij dat de collega’s hiervan niet op de hoogte moeten zijn, dit is een aangelegenheid tussen een werknemer en de werkgever. Verder moet het betrokken materiaal ook na het overleg vernietigd worden.

In het verband met het controleren van binnenkomde en uitgaande e-mails van de werknemer moet er een duidelijk onderscheid gemaakt worden tussen het controleren van de privé en van de zakelijke e-mails van de werknemer. Het kan bijvoorbeeld zinvol zijn dat werknemer en werkgever een aantal zakelijke e-mails samen bekijken zo dat de werknemer hierin bijgestuurd kan worden. Het staat natuurlijk vast dat de werknemer hiervan dan ook weer op de hoogte moet zijn.

Volgens de wet zal algemeen gezien een “goed werkgever” de persoonlijke levenssfeer van de werknemer moeten respecteren. Als de werknemer er vanuit gaat dat hij in volledige privacy werkt, en dit blijkt niet het geval te zijn, dan kan de werkgever een verbod krijgen tot bepaalde handelingen en/of verplicht worden tot het betalen van een schadevergoeding.

Enkel in bijzondere omstandigheden kan toegelaten worden dat de werkgever binnendringt in de persoonlijke levenssfeer van de werknemer. Hier gaat het dan over een uitzondering die moest gestaafd worden met sterke argumenten. Deze uitzondering zal meestal ook van  korte duur zijn.

Het controleren van de werknemer door middel van camera’s of het afluisteren van telefoongesprekken zal dus algemeen gezien niet toegelaten zijn tenzij er een zwaarwichtige reden voor bestaat. Een voorbeeld van een zwaarwichtige reden kan zijn dat de werkgever een sterk vermoeden heeft ( gestaafd met bewijzen) dat de werknemer een handeling verricht die een ontslag op staande voet rechtvaardigen (diefstal,…).

Bij het controleren van de werknemer is het ook belangrijk om een onderscheid te maken tussen het controleren van de werknemer op de werkplek en het controleren van de werknemer in zijn privésfeer. Het staat vast dat het recht om de werknemer privé te volgen veel beperkter is dan het recht om de werknemer op het werk te controleren.

Maatregelen die de ruimte voor privacy beperken zijn dus toegestaan als zij een wezenlijk bedrijfsbelang dienen, niet verder gaan dan nodig is en er geen andere oplossing is welke niet al te veel kost. Als we dit doortrekken naar het afluisteren van telefoongesprekken kunnen we stellen dat een werkgever steekproef gesprekken van bijvoorbeeld ene telefoniste mag afluisteren zodat de telefoniste later kan bijgestuurd worden in haar taak. Hierbij is het belangrijk om te vermelden dat de telefoniste hiervan dan wel op de hoogte moet zijn en dat de opnames na het gesprek zo snel mogelijk vernietigd moeten worden. Indien de werkgever echter telefoongesprekken afluistert/opneemt om een reden die het normale bedrijfsbelang niet dient, zal hij hiervoor een zwaarwichtige reden moeten voorleggen.

De wet die in deze gevallen in België van toepassing is, is de zogenaamde Belgacomwet die dateert uit 1991. Artikel 111 uit deze wet laat geen vrijheid aan de werkgever tot controle van de werknemer; er is zeer weinig controle mogelijk. Aangezien dit artikel gekoppeld is aan het strafrecht moet de Belgische Privacycommissie hier rekening mee houden. Niet tegenstaande vertrekt men bij de Privacycommissie altijd van een principe van redelijkheid: elke burger heeft recht op zijn privacy, maar de werkgever heeft ook het recht om de werknemer in een zekere zin te controleren. Nu, dit blijkt vooral van toepassing op controle van het e-mail verkeer en het internet gebruik van de werknemers.

Op gebied van het afluisteren van telefoons meldt een arrest van het Hof van Beroep dat telefoon gesprekken enkel opgenomen mogen worden met de toestemmingen van de beide partijen. Enkel de toestemming van de werknemer zal dus niet volstaan, elke persoon waarmee hij telefoneert zal ook toestemming moeten geven om de telefoongesprekken af te luisteren. In praktijk blijkt dit dus enkel toepasbaar bij bijvoorbeeld contractonderhandelingen tussen twee partijen, waarbij de twee partijen elk detail willen vastleggen, en dus ook elk detail dat in een telefoongesprek wordt besproken.

Als conclusie kunnen we dus stellen dat het opnemen van de telefoongesprekken van de werknemer door de werkgever tegen de wet is en dus ook strafbaar is. Blijkbaar moet de werknemer samen met zijn gesprekspartner op de hoogte en akkoord zijn, dit zal zeer moeilijk te realiseren zijn door de werkgever. Algemeen gezien adviseert de Privacycommisie aan de werkgevers om over elke vorm van controle een duidelijke dialoog te voeren met de werknemers.

Her en der hoor je geruchten van de steeds meer geavanceerde software die in combinatie met de huidige generatie smartphones een zeer sterk wapen kan vormen om andere personen af te luisteren. Maar is dit nu al realiteit of zijn deze software programma’s eerder een manier om mensen te doen betalen voor een waardeloos programma?

Het eerste onderzoek op de bekende zoekmachines gaf ons een gigantische hoeveelheid aan verschillende softwarepakketten met maar één gemeenschappelijk doel: Het doen en laten van het slachtoffer zo goed mogelijk volgen met behulp van een stukje software dat je op zijn of haar GSM installeert. Volgens de advertenties zijn de mogelijkheden eindeloos, dit gaat van het afluisteren van telefoongesprekken en het lezen van sms’jes tot het gebruiken van de GSM als een soort van draadloze microfoon en het bekijken van alle foto’s van het slachtoffer.

Eerst was ik dan ook zeer sceptisch over deze producten, het zou niet de eerste keer zijn dat dubieuze softwarepakketten, meestal ontworpen op puberkamers, veel meer beloven dan ze kunnen waarmaken. Bij verder onderzoek zijn mijn ogen echter opengegaan, op verschillende fora las ik al over de kracht van deze pakketten van ogenschijnlijk betrouwbare reviewers. Toen ik het er daarna met een aantal vrienden over had, besloten we om eens een pakket dat ons het betrouwbaarst leek te downloaden en te installeren op een oude mobiele telefoon van een vriend (met medeweten van de eigenaar). Toen we daarna alle stappen volgden zoals beschreven in de producthandleiding, beek dat deze stukjes software echt wel realiteit zijn. Alle functies waarvan sprake was in de product promotie bleken ook mogelijk te zijn met dit stukje software! Bovendien kon de eigenaar ook op geen enkele manier vermoeden dat er iemand hem aan het afluisteren was!

Gelukkig dat dit dus een onschuldig experiment was onder vrienden met medeweten van alle partijen, anders hadden we allemaal toegang gehad tot belangrijke informatie van deze specifieke persoon. U weze dus gewaarschuwd, indien iemand er belang bij heeft om informatie van u te vergaren die niet iedereen mag weten, let goed op waar je je mobiele telefoon onbewaakt achterlaat!