Het schaakspel dat wij hedendaags kennen is ontstaan vanuit het oogpunt van educatie. Het strategische spel vind zijn oorsprong in India, 1500 jaar geleden. De legende verteld ons dat een Indiase vorst in deze periode (tijdens het Gupta imperium) zijn raadslieden gevraagd heeft om een manier te bedenken om de kinderen van de keizerlijke familie op te leiden tot betere tactische en strategische denkers om zo als een competente generaal op het strijdtoneel te dienen. Het schaakspel was hier het resultaat van. Ondanks dat door de jaren heen het schaken steeds meer als een recreatief spel wordt gezien, wordt schaken ook nu nog veel als educatie middel op scholen gebruikt.

Onderzoek naar voordelen van schaken

Er zijn vele onderzoeken gedaan naar de correlatie tussen schaken en intelligentie. Deze onderzoeken zijn voornamelijk toegespitst op de educatieve voordelen van het schaken. Vooral in Amerika en Canada heeft er een aantal grote onderzoeken plaatsgevonden. Waaronder het onderzoek "New York City Schools Chess Program", waarbij meer dan 100 scholen en 3000 scholieren in het onderzoek betrokken werden.

Educatieve voordelen van schaken

Er zijn verschillende aspecten van het schaken die bijdragen aan academische prestaties en competenties die belangrijk zijn in het alledaagse leven. Hieronder een opsomming van de belangrijkste vaardigheden die je ontwikkeld bij het schaken.

Concentratie: Bij het schaken is het belangrijk om te observeren. Goed en zorgvuldig observeren wordt bereikt door concentratie. Zelfs de beste schakers moeten zich concentreren om te ontdekken wat er gaande is op het schaakbord, voordat zij met een geschikte tegenzet kunnen komen.

Vooruit denken: Bij het schaken is het belangrijk om stappen vooruit te denken. ‘Wat doet de tegenstander als ik deze schaakzet doe?’. En zelfs dan moet er weer vooruit gedacht worden om te bekijken hoe jij zijn mogelijke reactie kan beantwoorden. Bedachtzaamheid en geduld zijn hierbij twee neven-competenties.

Visualiseren: Om vooruit te kunnen denken, moet er een reeks van handelingen in gedachte voorgesteld worden, voordat deze handelingen ook daadwerkelijk plaatsvinden. Door bij het schaken de schaakzetten telkens maar weer in je hoofd plaats te laten vinden, ontwikkel je het vermogen tot visualisatie.

Afwegen van opties: Ervaring leert ons dat de eerste schaakzet die in je opkomt wanneer jij aan de beurt bent, niet altijd de beste is. Het is bij het schaken daarom belangrijk om bij iedere zet alternatieve mogelijkheden te bedenken. Door deze varianten op meerdere aspecten aan elkaar te toetsen leer je hoe je afwegingen moet maken.

Concreet analyseren: Als er dan eenmaal een schaakzet is gekozen en gedaan, is het bij schaken belangrijk om het resultaat te analyseren. ‘Heeft het resultaat een goede of slechte invloed gehad op de situatie?’.

Abstract denken:  Niet alleen specifieke acties op het schaakbord zijn belangrijk, bij schaken wordt ook gestimuleerd om het grote overzicht te behouden. Daarnaast leer je bij het schaken bepaalde patronen herkennen. Deze patronen kunnen dan weer in andere potjes maar in dezelfde soort situaties gebruikt worden.

Plannen: Bij het schaken is het goed om (lange termijn) doelen te stellen en deze na te streven.  Tijdens het schaken zullen deze doelstellingen telkens weer geëvalueerd en bijgesteld moeten worden omdat de schaakstelling continue veranderd.

Conclusie

Door te schaken ontwikkel je vaardigheden die een directe bijdragen leveren aan competenties die in het alledaagse leven van belang zijn. Het mooie van schaken als een educatief middel is dat je je zelf ontwikkeld en dat het ook nog leuk is!